Praktijkvoorbeeld: cursus Relatie- en Gezinstherapie experimenteert met flipped classroom

30 May 2016 - 10:10am

Tijdens het 2e semester van academiejaar 2015-2016 experimenteerde prof. Ann Buysse voor het opleidingsonderdeel Relatie- en gezinstherapie met 5 flipped classroom lessen.

Dit gebeurde in samenspraak met Kris Erauw (de onderwijsinnovatiemedewerker aan de faculteit PPW), Charlotte Pylyser (de projectmedewerkster voor het uitwerken van de leerpaden) en Krista Vanderstraeten (de praktijkassistente die zorgde voor 2 casussen uit haar eigen praktijk om hypotheses op te oefenen).

Doelstelling

Uit vorige evaluaties van het opleidingsonderdeel bleek dat de leerervaring rond de therapeutische stromingen als “te theoretisch” werd ervaren. Bedoeling was dus om dit stukje theorie meer toepasbaar en praktijkgerichter in te vullen.

Over het opleidingsonderdeel

  • Studiefiche: http://studiegids.ugent.be/2016/NL/studiefiches/H001398.pdf
  • Doelgroep: ongeveer 275 studenten uit de opleiding Master of Science in de Psychologie (in de afstudeerrichtingen Klinische psychologie en Onderwijs)
  • 2014-2015: 12 hoorcolleges van 3u gevolgd door 12 practica van 3u
    • hoorcollege 1-6 gedoceerd door prof. Ann Buysse (titularis)
    • hoorcollege 7-12 gedoceerd door prof. Lesley Verhofstadt (medelesgever)
  • 2015-2016: de eerste 6 hoorcolleges werden vervangen door 5 “flipped hoorcolleges”:
    • online zelfstudie via leerpaden (als voorbereiding op het “flipped hoorcollege”) met een geschatte studielast van ongeveer 1,5u
    • 5 “flipped hoorcolleges” van 3u
    • 1 hoorcollege van 3u verviel als compensatie voor de extra studielast

Wat hield deze flipped benadering concreet in tijdens het academiejaar 2015-2016?

De studenten maakten zich de theorie over de verschillende stromingen zelfstandig eigen door middel van leerpaden in Minerva. Deze online zelfstudietrajecten bevatten:

  • theorie opgebouwd uit:
    • tekst
    • slides
    • video’s (lesopnames, TED talks, …) die werden gemonteerd tot kennisclips van 2 tot 15 minuten
  • ook altijd opdrachten met deadlines (woensdag 12u voorafgaand aan het hoorcollege op maandag) zoals:
    • vragen om de mate waarin de online aangeboden theorie werd begrepen te toetsen, zowel korte meerkeuzevragen (via de module Oefeningen in Minerva) als open vragen (via Google Forms)
    • examengetrouwe denkoefeningen waarbij de student 3 hypotheses op een casus neerpent (in te dienen via Google Forms)
    • het zoeken naar multimedia waarin de student bv. een of meer communicatieaxioma's van Watzlawick herkent (op te laden via de module Studentenpublicaties in Minerva)
    • het toepassen van een visie uit een artikel op een videofragment waarna de student de implicaties van een therapie bespreekt op max. 1 pagina (op te laden via de module Studentenpublicaties in Minerva)
  • de mogelijkheid om online vragen te stellen via de module Forum in Minerva.

In het daaropvolgende “flipped hoorcollege” op maandag gaf de prof:

  • (eerder algemene) feedback op deze ingediende opdrachten
  • aanvullende slides op de theorie uit de leerpaden (alhoewel de studenten deze slides soms toch als herhaling percipieerden)
  • nog meer video’s waarin de theorie werd toegepast
  • de ruimte aan een ervaren therapeut uit het werkveld voor een gastcollege (3u)

Alle hoorcolleges, met uitzondering van het gastcollege vanwege het vertrouwelijk karakter, werden opgenomen met de aanwezige infrastructuur voor lesopnames.

Tijdens de verplichte practica (in totaal 22,5u) kwamen zowel theorie als de toepassingen ervan aan bod in rollenspel, … in groepen van ongeveer 15 à 20 studenten.

Bevindingen lesgever en assistenten

  • Het “flippen” van dit opleidingsonderdeel was een uitdagende ervaring en een unieke kans om ons onderwijs te innoveren. De cursus stak dit academiejaar beter in elkaar en bood bovendien ook ruimte om veel meer in te oefenen. We zijn er volgens ons in geslaagd om het theoretisch gedeelte rond de therapeutische stromingen meer toepasbaar en praktijkgerichter te maken, een gevoel dat versterkt wordt door de studentenevaluaties.
  • Het aanmaken van leerpaden was tijdrovend, maar betekent wel tijdswinst naar volgend AJ.
  • Het verbeteren van de oefeningen nam ook heel wat tijd in beslag voor zo’n grote groep studenten (vandaar de vroege deadline op de online opdrachten), al beperkten we dit nog tot het geven van algemene (en geen individuele) feedback tijdens het flipped hoorcollege.
  • Het is niet zo evident om interactieve flipped classrooms te organiseren in een aula.
  • We merkten dat veel studenten niet meer naar de les komen, wellicht omdat ze het gevoel hadden dat het leerpad volstond.

Bevindingen studenten

  • Studenten vonden het nadenken over hypotheses bij een casus interessant gezien dit hen “echt voorbereidt op mogelijke examenvragen” en omdat het realistische voorbeelden uit de praktijk betrof. Zo kwam de praktijkassistente tijdens twee hoorcolleges kort toelichten hoe zij als therapeut met die casussen effectief aan de slag was gegaan binnen haar eigen praktijk.
  • Studenten konden het werk dat er in de leerpaden is gekropen wel waarderen.
  • Studenten gaven aan dat de combinatie van leerpaden én hoorcolleges (die ook dit academiejaar 3 uur bleven duren) én practica (met ook verplichte voorbereidingen) toch wel de studiebelasting vergroot. Zeker in combinatie met deadlines voor andere vakken, voorbereiding voor andere practica en het werken aan de Masterproef.
  • Studenten verwachtten ook meer persoonlijke feedback bij opdrachten, of een “perfecte” hypothese ten opzichte van een “fout” antwoord op de casussen zodat duidelijk wordt of hun persoonlijke hypothese in de ene of andere categorie valt.
  • Studenten vinden 2 examenpunten eigenlijk te weinig voor zowel de online opdrachten als hun deelname aan de practica.
  • Studenten stellen vast dat de theorie in de leerpaden en de theorie in de lesslides elkaar aanvulden. Hierdoor steken ze veel tijd in het zelf samenstellen van één cursus (via copy paste).
  • Bepaalde videofragmenten duurden te lang, maar de video’s vormden wel altijd een meerwaarde bij de teksten.
  • Studenten vinden het belangrijk dat elke leerpad op een gelijkaardige manier wordt gestructureerd (dezelfde tussentitels).
  • Sommige studenten misten het wel om gewoon te komen luisteren naar de hoorcolleges. Ze krijgen het graag nog eens uitgelegd.

Tips & aanbevelingen

Probleem van overlap (“Wat is nog de meerwaarde van het hoorcollege?”)

In de huidige aanpak betekenen de leerpaden vooral een extra studiebelasting bovenop de hoorcolleges. Beide kunnen elkaar wellicht nog beter aanvullen door:

  • alleen nog die theoretische concepten tijdens het flipped hoorcollege te herhalen waarop uit de online kennistesten bleek dat hierover nog heel wat studenten in de war zijn (op basis van de informatie uit de leerpaden) of waarop tijdens examens traditioneel veel fouten worden gemaakt

  • de “beste” oplossingen op de casussen toe te lichten tijdens het flipped hoorcollege, tenzij voor het opleidingsonderdeel maar één modeloplossing mogelijk zou zijn (hier niet het geval)
  • veel praktijkvoorbeelden te demonstreren (bv. via gefilmde therapiesessies)
  • praktijkervaringen van iemand uit het werkveld (gastcollege)
  • iets meer stil te staan bij het verschil tussen de theorie uit de leerpaden (voorbereiding) en de aanvullende informatie tijdens het flipped hoorcollege (slides, extra casusmateriaal)

Zo kan de oorspronkelijke 3 uur hoorcollege daadwerkelijk vervangen worden door bijvoorbeeld:

  • 2u voorbereiding via de online leerpaden (die alle theorie bevatten alsook een opdracht)
  • 1u “flipped hoorcollege”

Of je zou er ook voor kunnen kiezen om niet alle hoorcolleges flipped te maken, maar te kiezen voor een combinatie van:

  • 2 of 3 hoorcolleges met aanvullende informatie in leerpaden (zonder opdrachten)
  • 2 of 3 flipped hoorcolleges zoals hierboven

Hierbij is wel altijd enige coördinatie binnen de opleiding aangewezen om een realistische studielast (deadlines haalbaar gezien het lesrooster) te kunnen opleggen aan de studenten. Mocht elk opleidingsonderdeel bovendien (volledig) blended gaan, dan komt het semestersysteem en onze manier van evalueren (examens versus permanente evaluatie) wellicht onder grote druk te staan…

Leent elk opleidingsonderdeel zich wel tot een volledige flipped aanpak?

Voor sommige vakken worden leerpaden vooral aanvullend ingezet om:

  • meer achtergrondinformatie te geven rond thema’s waarop studenten op examens traditioneel slecht scoren
  • de voorkennis van een groep studenten uit een andere vooropleiding op te krikken
  • studenten beter voor te bereiden op practica, bijvoorbeeld door uitleg over het gebruik van basisinstrumentatie, filmpjes die inspelen op vaardigheden of handelingen die belangrijk zijn tijdens practica, …
  • extra oefeningen (met oplossing) aan te bieden die de verwachtingen op het examen benaderen

Om deze denkoefening voor uw eigen opleidingsonderdeel te maken, verwijzen we graag naar de ICTO pagina’s over Blended learning. Hier vind je enkele stappenplannen die je helpen bij het redesignen van jouw cursus en de nodige contactgegevens als je hierbij persoonlijke begeleiding wenst op didactisch en/of technologisch vlak.

Los daarvan leert ook niet elke student op dezelfde manier. Een voorbeeld:

  • De ene student vond de leerpaden inhoudelijk goed gestructureerd en duidelijk, voelde aan dat hij de leerstof beter beheerste door elke week actief met de leerstof bezig te zijn (deadlines) maar was hierdoor niet altijd meer overtuigd van de meerwaarde van het hoorcollege (onder meer door de overlap).
  • De andere student heeft een voorkeur voor de boeiende vertelstijl van prof. Buysse tijdens de hoorcolleges, vindt het bekijken van video’s onpersoonlijk en “geen echte les”, mist de mogelijkheid om vragen te stellen over de theorie (voor ze aan een opdracht moeten beginnen) of kan informatie op een scherm maar moeilijk verwerken.

Hoe werk je interactief met grote groepen studenten?

Zoek gerust eens op “grote groepen” op de website http://onderwijstips.ugent.be/. Naast de docentenopleiding “Training actief en kwalitatief lesgeven aan grote groepen” die georganiseerd wordt door de afdeling Onderwijskwaliteitszorg vind je hier tal van praktische tips.

Toegepast op deze cursus is het misschien een optie om de flipped hoorcolleges wekelijks op te splitsen in drie hoorcolleges van telkens één uur (met kleinere groepen studenten in kleinere leslokalen).

Door de online voor te bereiden opdrachten ook nog eens aan te bieden als groepswerk kan je het aantal te verbeteren opdrachten nog eens verminderen met een factor 3 à 4. Wekelijks individuele feedback geven op 275 opdrachten is inderdaad niet/moeilijk haalbaar met beperkt ondersteuning.

Misschien volstaat het wel om tijdens het flipped hoorcollege terug te koppelen met enkele van de “beste” oplossingen op de casussen tegenover een beperkt aantal hypotheses die duidelijk blijk geven van een foutieve interpretatie van de theorie. Een uitgebreider overzicht (na het hoorcollege op te laden in Minerva) kan nog meer sturing geven waarom bepaalde antwoorden wel (of niet) een goede toepassing van de theorie vormden.

Technologische ondersteuning

ICTO raadt aan om:

  • de inhoud van de leerpaden te kopiëren naar de module Leerpaden (in plaats van Xerte pagina’s te embedden) want een consistente structuur en opmaak (huisstijl) is belangrijk.
  • alle oefeningen in het leerpad aan te bieden via de modules:
    • Dropbox of Studentenpublicaties voor het indienen van documenten
    • Curios voor het aanbieden van open of meerkeuzevragen
  • alle oefeningen aan te bieden als score-elementen in de module Puntenboek voor de opvolging van studenten die de opdracht hebben afgewerkt en voor het toekennen van eventuele scores en feedback
  • videomateriaal in de leerpaden te beperken tot fragmenten van max. 5 minuten (en eventueel video’s van 15 minuten te monteren tot 3 kortere fragmenten afgewisseld met een korte vraag)

Meer inspiratie

Op de ICTO website vind je:

Auteur:
fbruynin